महत्व
मकर संक्रांती म्हणजे सूर्याचे मकर राशीत प्रवेश होणे आणि उत्तरायणाचा प्रारंभ. सूर्याचा सहा महिन्यांचा हा उत्तर दिशेकडील प्रवास अत्यंत शुभ मानला जातो. इतर चंद्र-आधारित सणांप्रमाणे याची तारीख बदलत नाही, तर दरवर्षी साधारण १४-१५ जानेवारीच्या दरम्यान ही संक्रांत येते.
हा कापणीनंतरचा कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा सण असून भारतभर तो पोंगल, उत्तरायण, माघी आणि बिहू अशा विविध नावांनी साजरा केला जातो. हा काळ दिवस मोठे आणि उबदार होण्याचे संकेत देतो.
विधी आणि परंपरा
भक्त पहाटे पवित्र नद्यांमध्ये स्नान करतात, सूर्याला अर्घ्य अर्पण करतात आणि तीळ, गूळ व धान्याचे दानधर्म करतात. "तीळ-गूळ घ्या आणि गोड बोला," असे म्हणत एकमेकांना तिळगुळ वाटले जातात. पतंग उडवणे, शेकोट्या पेटवणे आणि सामुदायिक भोजनाने हा दिवस उत्साहात साजरा होतो.
तारीख कशी निश्चित केली जाते
याची तारीख चंद्रावर आधारित नसून एका सौर घटनेवर, म्हणजेच सूर्याच्या मकर राशीत होणाऱ्या प्रवेशावर अवलंबून असते. वर दर्शविलेला 'पुण्य काळ' हा तुमच्या स्थानानुसार, सूर्याच्या वास्तव प्रवेशाच्या वेळेच्या आसपासचा अत्यंत शुभ काळ आहे.