ମହତ୍ତ୍ୱ
ଦୀପାବଳିର ପଞ୍ଚମ ଏବଂ ଶେଷ ଦିନ ହେଉଛି ଭାଇ ଦୂଜ, ଯାହା ଭାଇ-ଭଉଣୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପବିତ୍ର ସମ୍ପର୍କକୁ ସମ୍ମାନିତ କରେ — ଯେପରି ରକ୍ଷାବନ୍ଧନ ପର୍ବ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିନ ଭଉଣୀମାନେ ନିଜ ଭାଇଙ୍କ କପାଳରେ ତିଳକ ଲଗାଇ ସେମାନଙ୍କର ଦୀର୍ଘାୟୁ ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି।
ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ, ମୃତ୍ୟୁର ଦେବତା ଯମରାଜ ନିଜ ଭଉଣୀ ଯମୁନାଙ୍କୁ ଭେଟ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଯମୁନା ତାଙ୍କୁ ତିଳକ ଲଗାଇ ସ୍ୱାଗତ କରିଥିଲେ; ସେଥିପାଇଁ ଏହି ଦିନକୁ 'ଯମ ଦ୍ୱିତୀୟ' ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ।
ପୂଜା ବିଧି
ଭଉଣୀମାନେ ଭାଇଙ୍କର ଆରତୀ କରନ୍ତି, ରୋଲି ଓ ଚାଉଳରେ ଶୁଭ ତିଳକ ଲଗାଇ ମିଠା ଖୁଆନ୍ତି ଏବଂ ଭାଇମାନେ ବଦଳରେ ଉପହାର ଦେବା ସହ ଭଉଣୀଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦିଅନ୍ତି। ଏହି ଅବସରରେ ସମଗ୍ର ପରିବାର ଏକାଠି ହୋଇ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁ ଭାଇମାନେ ଆସିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମନେ ପକାଇ ପ୍ରାର୍ଥନା କରାଯାଏ।
ତିଥି ନିର୍ଧାରଣ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ, ଅର୍ଥାତ୍ ଦୀପାବଳି ପରେ ଦୁଇ ଦିନ ପରେ ଭାଇ ଦୂଜ ପଡ଼େ; ଉପରୋକ୍ତ ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ତିଳକ ଲଗାଇବା ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ।