ପଞ୍ଚକ କ’ଣ?
ପଞ୍ଚକ ହେଉଛି ପ୍ରତି ମାସର ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ଦିନିଆ ସମୟ, ଯେତେବେଳେ ଚନ୍ଦ୍ର ଶେଷ ପାଞ୍ଚଟି ନକ୍ଷତ୍ର — ଧନିଷ୍ଠା (ଦ୍ଵିତୀୟ ଅର୍ଦ୍ଧ), ଶତଭିଷା, ପୂର୍ବା ଭାଦ୍ରପଦ, ଉତ୍ତରା ଭାଦ୍ରପଦ ଏବଂ ରେବତୀ — ମାଧ୍ୟ ଦେଇ ଗତି କରନ୍ତି; ଅର୍ଥାତ୍ ଚନ୍ଦ୍ର କୁମ୍ଭ ଏବଂ ମୀନ ରାଶିରେ ରହିଥାନ୍ତି। ଏହି ପାଞ୍ଚଟି ନକ୍ଷତ୍ର ଏକାଠି ଆସୁଥିବାରୁ ଏହି ସମୟକୁ "ପଞ୍ଚକ" କୁହାଯାଏ ଏବଂ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ସମୟରେ କିଛି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ନିଷେଧ ବା ଅନୁଚିତ ମନେକରାଯାଏ।
ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାରର ପଞ୍ଚକ
ପଞ୍ଚକଟି କେଉଁ ବାରରେ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି, ସେହି ଆଧାରରେ ଏହାର ନାମ ଏବଂ ପ୍ରଭାବ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଏ:
- ରୋଗ ପଞ୍ଚକ (ରବିବାରରୁ ଆରମ୍ଭ) — ଏହା ଅସୁସ୍ଥତା ସହିତ ଜଡ଼ିତ; ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଇପାରେ ଏଭଳି କୌଣସି ନୂତନ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିବାକୁ ପରିହାର କରନ୍ତୁ।
- ରାଜ ପଞ୍ଚକ (ସୋମବାରରୁ ଆରମ୍ଭ) — ଏହା ଅନ୍ୟତୁଲନାରେ ଶୁଭ ବୋଲି ମନେକରାଯାଏ, ସମ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରଶାସନିକ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ଏହା ଉପଯୁକ୍ତ।
- ଅଗ୍ନି ପଞ୍ଚକ (ମଙ୍ଗଳବାରରୁ ଆରମ୍ଭ) — ଏହା ଅଗ୍ନି, ବିବାଦ ଏବଂ ଦୁର୍ଘଟଣା ସହିତ ଜଡ଼ିତ; ଯୋକିମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କିମ୍ବା ଆଇନଗତ ବିବାଦ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।
- ଚୋର ପଞ୍ଚକ (ଶୁକ୍ରବାରରୁ ଆରମ୍ଭ) — ଏହା ଚୋରି ଏବଂ କ୍ଷତି ସହିତ ଜଡ଼ିତ; ବଡ଼ ଆର୍ଥିକ କାରବାର ଏବଂ ମୂଲ୍ୟବାନ ସାମଗ୍ରୀ ନେଇ ଯାତ୍ରା କରିବାକୁ ପରିହାର କରନ୍ତୁ।
- ମୃତ୍ୟୁ ପଞ୍ଚକ (ଶନିବାରରୁ ଆରମ୍ଭ) — ଏହା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ସାବଧାନତା ଆବଶ୍ୟକ ସମୟ; ଯୋକିମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ଦୂର ଯାତ୍ରାକୁ ପରିହାର କରନ୍ତୁ।
ବୁଧବାର କିମ୍ବା ଗୁରୁବାରରୁ ଆରମ୍ଭ ହେଉଥିବା ପଞ୍ଚକରେ କୌଣସି ବିଶେଷ ଦୋଷ ନଥାଏ ଏବଂ ଏହାକୁ ଏକ ସାଧାରଣ ପଞ୍ଚକ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ।
ପଞ୍ଚକ ସମୟରେ ପାରମ୍ପରିକ ଭାବେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ନିଷେଧ?
ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ପଞ୍ଚକ ସମୟରେ ପାଞ୍ଚଟି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ବିଳମ୍ବ କରିବା ଉଚିତ୍: ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାତ୍ରା କରିବା, କାଠ କିମ୍ବା ଜାଳେଣି ସଂଗ୍ରହ କରିବା, ଘରର ଛାତ ତିଆରି କରିବା, ବିଛଣା କିମ୍ବା ପାଟ ଶଯ୍ୟା ତିଆରି କରିବା, ଏବଂ ଅନ୍ତିମ ସଂସ୍କାର କରିବା (ଯଦି ଏହା ଅପରିହାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ଏହାକୁ ଏକ ବିଶେଷ ଶାନ୍ତି କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ କରାଯାଏ)। ଦୈନନ୍ଦିନ କାର୍ଯ୍ୟ, ପୂଜା-ପାଠ ଏବଂ ଶୁଭ ସଂସ୍କାରଗୁଡ଼ିକ ସାଧାରଣତଃ ବାରଣ କରାଯାଇ ନଥାଏ।
ସମୟର ଗଣନା କିପରି କରାଯାଏ
ଚନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ଧନିଷ୍ଠା ନକ୍ଷତ୍ରର ଦ୍ଵିତୀୟ ଅର୍ଦ୍ଧଭାଗରେ (୩୦୦°) ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେଠାରୁ ପଞ୍ଚକ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ରେବତୀ ନକ୍ଷତ୍ର (୩୬୦°) ଛାଡ଼ିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ। ଏହା ଏକ ସଠିକ୍ ଜ୍ୟୋତିର୍ବିଜ୍ଞାନିକ ସମୟ, ଯାହା ପୃଥିବୀର ସବୁଠି ସମାନ — କେବଳ ସମୟ ମାପ (time zone) ଅନୁସାରେ ଘଣ୍ଟାର ସମୟରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୁଏ, ସେଥିପାଇଁ ଆପଣ ଉପରେ ନିଜର ସ୍ଥାନ (location) ଚୟନ କରିପାରିବେ। ଏହି ସମୟଗୁଡ଼ିକ ଲାହିରୀ ଅୟନାଂଶ (Lahiri ayanamsha) ଆଧାରରେ ଗଣନା କରାଯାଇଛି।
ଦିନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ପାଇଁ ଆଜିର ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଏବଂ ଗଣ୍ଡମୂଳ ଓ ଭାଦ୍ର ସହିତ ପଞ୍ଚକର ସୂଚନା ପାଇଁ ମାସିକ ପଞ୍ଚାଙ୍ଗ ଦେଖନ୍ତୁ।