ਜਗਨਨਾਥ ਰਥ ਯਾਤਰਾ: ਮਹੱਤਵ, ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਜਸ਼ਨ
ਜਗਨਨਾਥ ਰਥ ਯਾਤਰਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਰਥਾਂ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ' ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਿੰਦੂ ਕੈਲੰਡਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਤੇ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਹਰ ਸਾਲ ਆਸ਼ਾਢ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦੁਤੀਆ ਤਿਥੀ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੂਨ ਜਾਂ ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਬਲਭਦਰ ਅਤੇ ਭੈਣ ਸੁਭਦਰਾ, ਉਡੀਸਾ ਦੇ ਪੁਰੀ ਸਥਿਤ ਜਗਨਨਾਥ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਗਰਭਗ੍ਰਹਿ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਲੱਕੜ ਦੇ ਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਲਗਭਗ ਤਿੰਨ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਗੁੰਡੀਚਾ ਮੰਦਿਰ ਤੱਕ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਹ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਜਲੂਸ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਯਾਤਰਾ ਬਹੁਤ ਵਿਲੱਖਣ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਰਲੱਭ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ ਮੰਦਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆ ਕੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦਰਸ਼ਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੋ ਗਰਭਗ੍ਰਹਿ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।
ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਮਿਥਕ>
ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਹਿੰਦੂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਉੜੀਆ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਡੂੰਘੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ, ਬ੍ਰਾਹਮ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਮਾਨਤਾ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਲਵਾ ਦੇ ਰਾਜਾ ਇੰਦਰਦਯੁਮਨ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਰੂਪ 'ਨੀਲਮਾਧਵ' ਵਜੋਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਸਨ। ਲੰਬੀ ਖੋਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਦੋਂ ਮੂਰਤੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਲੱਕੜ ਦੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਦਿਵਯ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਿਆ। ਜਗਨਨਾਥ, ਬਲਭਦਰ ਅਤੇ ਸੁਭਦਰਾ ਦੇ ਜੋ ਰੂਪ ਉੱਭਰ ਕੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ, ਉਹ ਅਧੂਰੇ ਰਹੇ — ਇਹ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਦਿੱਖ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਅੱਜ ਵੀ ਬਹੁਤ ਮਾਨਤਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਗੁੰਡੀਚਾ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾਗਤ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦਾ ਘਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲਾਨਾ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮਿਲਾਪ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ: ਸੁਭਦਰਾ ਆਪਣੀ ਮਾਸੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਰਲ ਚਿੱਤਰ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਕਿ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਖੁਦ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਹਰ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ।
ਮੌਜੂਦਾ ਜਗਨਨਾਥ ਮੰਦਿਰ 12ਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬੀ ਗੰਗਾ ਰਾਜਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਨੰਤਵਰਮਨ ਚੋਡਗੰਗਾ ਦੇਵ ਦੁਆਰਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਗਾਤਾਰ ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਜਨਤਕ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬਣ ਗਈ ਹੈ।
ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਹੱਤਵ
ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਹਿੰਦੂ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀਆਂ ਕਈ ਮੂਲ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰੂਪ 'ਛੇਰਾ ਪਹਨਰਾ' ਦੀ ਰਸਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰੀ ਦੇ ਗਜਪਤੀ ਰਾਜਾ ਇੱਕ ਸੋਨੇ ਦੀ ਝਾੜੂ ਨਾਲ ਰਥਾਂ ਦੇ ਮੰਚਾਂ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਅਹੁਦਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਭ ਲਈ ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ 'ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਦੇਵਤੇ ਮੰਦਿਰ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ, ਸਗੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੈ ਕਿ ਰਥਾਂ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਰੱਸੀਆਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਣਾ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਇਸ ਜਲੂਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਇਲਾਹੀ ਕਿਰਪਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧੂਰੇ ਲੱਕੜ ਦੇ ਰੂਪ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਲਾਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖੀ ਸੰਪੂਰਣਤਾ ਦੇ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਧੇ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰਥਾਂ ਦਾ ਹਰ ਸਾਲ ਨਵਾਂ ਨਿਰਮਾਣ ਨਵੀਨੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪਦਾਰਥਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਨਾਸ਼ਵਾਨਤਾ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਤਰੀਕਾ
ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ:
ਸਨਾਨ ਪੂਰਨਿਮਾ
ਮੁੱਖ ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਲਗਭਗ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਇੱਕ ਜਨਤਕ ਮੰਚ 'ਤੇ 108 ਕਲਸ਼ਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਇਸ਼ਨਾਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਨਜ਼ਰਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਅਨਾਵਸਰਾ
ਅਗਲੇ ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਦੇਵਤੇ ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਦੇਖਭਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਨਵ ਜੌਬਨਾ ਦਰਸ਼ਨ
ਯਾਤਰਾ ਤੋਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੇਵਤੇ ਨਵੀਂ ਜਵਾਨੀ ਅਤੇ ਤੇਜ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੰਗਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਕਾਂਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਜਨਤਕ ਦਰਸ਼ਨ ਬਹੁਤ ਭਾਵੁਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪਹੰਡੀ ਬੀਜੇ
ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਸਵੇਰ ਨੂੰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਮੰਦਿਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੌਲੀ ਅਤੇ ਲੈਯਕ ਜਲੂਸ ਵਿੱਚ ਲਿਆਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਗਾਰੇ, ਘੰਟੀਆਂ, ਸ਼ੰਖ ਅਤੇ "ਜੈ ਜਗਨਨਾਥ" ਦੇ ਨਿਰੰਤਰ ਜਾਪ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਛੇਰਾ ਪਹਨਰਾ
ਪੁਰੀ ਦੇ ਗਜਪਤੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਤਿੰਨੋਂ ਰਥਾਂ ਦੇ ਮੰਚਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਝਾੜੂ ਨਾਲ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਤਰ ਵਾਲਾ ਪਾਣੀ ਛਿੜਕਦੇ ਹਨ — ਜੋ ਕਿ ਨਿਮਰਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤਿੰਨੋਂ ਰਥ 'ਬਾਡਾ ਡੰਡਾ' (ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ) ਰਾਹੀਂ ਗੁੰਡੀਚਾ ਮੰਦਿਰ ਵੱਲ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਥ ਹਨ:
- ਨੰਦੀਘੋਸ਼ – ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਦਾ ਰਥ (ਲਗਭਗ 45 ਫੁੱਟ ਉੱਚਾ, 16 ਪਹੀਏ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਪੀਲਾ ਰੰਗ)
- ਤਾਲਧਵਜ – ਭਗਵਾਨ ਬਲਭਦਰ ਦਾ ਰਥ (14 ਪਹੀਏ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਹਰਾ ਰੰਗ)
- ਦਰਪਦਲਨ – ਦੇਵੀ ਸੁਭਦਰਾ ਦਾ ਰਥ (12 ਪਹੀਏ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਕਾਲਾ ਰੰਗ)
ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਪਵਿੱਤਰ ਮੋਟੀਆਂ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ। ਦੇਵਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਗੁੰਡੀਚਾ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ 'ਹੇਰਾ ਪੰਚਮੀ' ਦੀ ਰਸਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਨਰਾਜ਼ਗੀ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਬਹੁਡਾ ਯਾਤਰਾ
ਵਾਪਸੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਗਭਗ ਉਸੇ ਰਸਤੇ ਰਾਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਰਥ 'ਮਾਸੀ ਮਾਂ' ਮੰਦਿਰ ਵਿਖੇ ਰੁਕਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ 'ਪੋਡਾ ਪੀਠਾ' (ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰਵਾਇਤੀ ਕੇਕ) ਭੋਗ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਦਾ ਮਨਪਸੰਦ ਭੋਜਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸੁਨਾ ਬੇਸ਼ਾ
ਵਾਪਸੀ ਤੋਂ ਅਗਲੇ ਦਿਨ, ਰਥਾਂ 'ਤੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਨੀਲਾਦ੍ਰੀ ਬੀਜੇ
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਦੇਵਤੇ ਮੁੱਖ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਗਰਭਗ੍ਰਹਿ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਰਸਮੀ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਪੁਰੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਸ਼ਨ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੂਲ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਸ਼ਨ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹੁਣ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ — ਭਗਤੀ, ਬਰਾਬਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ — ਹਰ ਉਸ ਜਗ੍ਹਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਡੂੰਘਾ ਸੰਦੇਸ਼
ਜਗਨਨਾਥ ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਸਿਰਫ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਜਨਤਕ ਤਮਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਜਿਉਂਦੀ-ਜਾਗਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਖੁਦ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਲੱਖਾਂ ਹੱਥਾਂ ਦੁਆਰਾ ਖਿੱਚੇ ਗਏ ਅਤੇ ਲੱਖਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦੇਖੇ ਗਏ ਤਿੰਨ ਰਥ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁੱਖ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਹੁੰਚਯੋਗਤਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸਾਂਝੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਯਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈ ਕੇ — ਚਾਹੇ ਰੱਸੀਆਂ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਕੇ ਜਾਂ ਸਿਰਫ ਜਲੂਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ — ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਭਗਵਾਨ ਜਗਨਨਾਥ ਅਤੇ ਇਸ ਤਿਉਹਾਰ ਦੁਆਰਾ ਦਰਸਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਦੀਵੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਨਵਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਮਿਤੀ ਦਾ ਨਿਰਧਾਰਨ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ
ਰਥ ਯਾਤਰਾ ਆਸ਼ਾਢ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਦੀ ਦੁਤੀਆ (ਦੂਜੀ ਤਿਥੀ) ਨੂੰ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਰਵਾਇਤੀ ਹਿੰਦੂ ਪੰਚੰਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਤਿਥੀ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਗ੍ਰੇਗੋਰੀਅਨ ਕੈਲੰਡਰ ਦੀ ਸਹੀ ਮਿਤੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।