दोन घटी मुहूर्त म्हणजे काय?
वैदिक कालमापनानुसार एक घटी म्हणजे साधारण २४ मिनिटे असतात, त्यामुळे दोन घटी म्हणजे अंदाजे ४८ मिनिटे होय. या पद्धतीत सूर्योदयापासून सूर्यास्तापर्यंतच्या दिवसाचे १५ मुहूर्तांत आणि सूर्यास्तापासून दुसऱ्या दिवशी सूर्योदयापर्यंतच्या रात्रीचे आणखी १५ मुहूर्तांत असे विभाजन केले जाते. म्हणजेच संपूर्ण अहोरात्रात एकूण तीस मुहूर्त असतात आणि प्रत्येक मुहूर्त दोन घटींचा असतो. प्रत्येक मुहूर्ताला एक विशिष्ट शास्त्रीय नाव असून त्याचे स्वरूप शुभ किंवा अशुभ असे पारंपरिकरीत्या ठरलेले असते.
दिवस आणि रात्रीचे मुहूर्त
सूर्योदयानंतर दिवसाचे १५ मुहूर्त क्रमाने असे येतात — रुद्र, अहि, मित्र, पितृ, वसू, वर, विश्वेदेव, अभिजित, सुतामुखी, पुरोहित, वहिनी, नक्तनकर, वरुण, अर्यमान आणि भग. यातील आठवा मुहूर्त, अभिजित, हा दुपारच्या वेळी येतो आणि तो अत्यंत प्रभावशाली मानला जातो — जवळजवळ सर्वच कार्यांसाठी हा शुभ असतो (मात्र बुधवारी तो टाळला जातो). तसेच सूर्यास्तानंतर रात्रीचे १५ मुहूर्त असे असतात — गिरीश, अजपाद, अहिबुध्न्य, पुषन, अश्विनी, यम, अग्नि, विधात्री, कांड, अदिती, जीव, विष्णू, द्युमन, ब्रह्म आणि समुद्र. पहाटेचा 'ब्रह्म मुहूर्त' हा विशेषतः उपासना, पूजन आणि अभ्यासासाठी अत्यंत शुभ मानला जातो.
वेळेचे गणित कसे ठरते?
दिवस आणि रात्रीचे प्रत्येकी १५ समान भागांत विभाजन होत असल्याने, एका मुहूर्ताचा कालावधी तुमच्या ठिकाणानुसार आणि तारखेनुसार बदलतो — उन्हाळ्यात दिवसाचा मुहूर्त मोठा असतो, तर हिवाळ्यात तो लहान असतो. अचूक वेळ जाणून घेण्यासाठी कृपया वरील ठिकाणी तुमचे शहर/लोकेशन निवडा.
दोन घटी मुहूर्ताचा वापर कसा करावा?
दिवसातील अशुभ काळ — जसे की राहू काळ, यमगंडा आणि गुलिक — हे टाळून एखादा शुभ मुहूर्त निवडा. तसेच, अधिक अचूकतेसाठी दिवसाचे पंचांग, चोघडिया आणि होरा यांचा एकत्रित विचार करावा.